Karbon ayak izi nasıl hesaplanır? Adım adım

Karbon ayak izi hesabının matematiği basittir: faaliyet verisini emisyon faktörüyle çarpar, toplarsınız. Zorluk aritmetikte değil, üç kararda: neyi kapsayacaksınız, veriyi nereden alacaksınız ve sonucu nasıl savunacaksınız.

Adım 1 — neyi hesapladığınıza karar verin

İlk soru ürün mü kurum mu olduğudur, çünkü ikisi farklı yöntemlerdir. Ürün hesabı ISO 14067 veya EN 15804'e göre yapılır ve birimi ürün başınadır. Kurum hesabı GHG Protocol veya ISO 14064-1'e göre yapılır ve birimi yıl başınadır.

Ürün hesabı yapıyorsanız fonksiyonel birimi de burada tanımlarsınız — bir ton çimento mu, bir m² karo mu, on yıl boyunca korunan bir m² yüzey mi. Kurum hesabı yapıyorsanız organizasyonel sınırı seçersiniz: hangi iştirakler, hangi tesisler dahil.

Adım 2 — sistem sınırını çizin

Nerede başlayıp nerede biteceğini belirleyin. Ürün tarafında bu beşikten kapıya, beşikten mezara veya modül seçimidir (A1-A3, A4-A5, B, C, D). Kurum tarafında Kapsam 1, 2 ve Kapsam 3'ün hangi kategorilerinin dahil edileceğidir.

Kapsam 3'ü dışlamak cazip gelir çünkü zordur; ama imalat şirketlerinde toplamın yüzde 70-90'ı oradadır. Kapsam 1 ve 2 ile sınırlı bir hesap, ayak izinizin küçük bir dilimini ölçer ve azaltım kararlarını yanlış yönlendirir.

Adım 3 — faaliyet verisini toplayın

• Yakıt — doğal gaz, kömür, motorin, LPG tüketimi; faturalardan ve stok kayıtlarından
• Elektrik — sayaç okumaları; varsa yenilenebilir tedarik sözleşmeleri ayrı kaydedilir
• Proses emisyonları — kalsinasyon gibi kimyasal reaksiyonlar; üretim miktarından hesaplanır
• Kaçak emisyonlar — soğutucu akışkan dolumu, SF₆ ikmali; bakım kayıtlarından
• Hammadde ve ambalaj — kütle bazında, tedarikçi ve menşe bilgisiyle
• Taşıma — mesafe, araç tipi, yük miktarı; hem gelen hem giden
• Atık — tür, miktar ve gittiği işlem

Adım 4 — faktörleri seçin ve çarpın

Her faaliyet kalemini uygun emisyon faktörüyle çarparsınız. Kritik nokta, faktörün coğrafyası, yılı, birimi ve kapsadığı gazlar açısından faaliyet verinize uymasıdır. Kullandığınız her faktörün kaynağını ve sürümünü kaydedin — hesabın yeniden üretilebilir olması buna bağlıdır.

Adım 5 — sıcak noktaları bulun

İlk sonucu aldığınızda yapılacak şey rakamı raporlamak değil, dağılıma bakmaktır. Neredeyse her zaman kalemlerin yüzde onu toplamın yüzde seksenini oluşturur. Bu dağılım, hangi verinin iyileştirmeye değer olduğunu ve hangi müdahalenin fark yaratacağını söyler.

İlk hesabın amacı doğru sayıyı bulmak değil, nereye bakacağınızı öğrenmektir. Kaba bir model bunu yapar; mükemmel bir modeli beklemek aylar kaybettirir.

Adım 6 — doğrulanabilir hâle getirin

Sayıyı bir müşteriye, ihaleye veya rapora vereceksiniz demektir ki savunabilmeniz gerekir. Doğrulayıcı kaynak belgeleri, hesap adımlarını, faktör seçimlerini ve veri boşluklarının nasıl doldurulduğunu sorar. Tablolara gömülü formüllerle kurulmuş bir hesap bu denetimi geçmekte zorlanır; kaynak veriden sonuca giden yolun izlenebilir olması gerekir.