Sera gazı nedir? Hangi gazlar sayılır, nereden çıkar?

Sera gazı, atmosferde yeryüzünden yansıyan kızılötesi ışımayı tutan ve böylece gezegeni ısıtan gazdır. Su buharı en bol olanıdır ama insan faaliyeti onu doğrudan kontrol etmez; iklim politikasının muhatabı, insan kaynaklı olarak salınan yedi gaz grubudur.

Kyoto sepetindeki gazlar

• Karbondioksit (CO₂) — yakıt yanması ve kalsinasyon gibi proses reaksiyonları. GWP = 1, referans gaz.
• Metan (CH₄) — doğal gaz kaçakları, düzenli depolama sahaları, ruminant hayvancılık, çeltik. GWP-100 ≈ 28.
• Dinitrojen monoksit (N₂O) — azotlu gübre uygulaması, nitrik asit üretimi, toprak süreçleri. GWP-100 ≈ 265.
• Hidroflorokarbonlar (HFC) — soğutucu akışkanlar, köpük üfleme ajanları. GWP yüzlerden binlere.
• Perflorokarbonlar (PFC) — alüminyum elektrolizinde anot efekti, yarı iletken üretimi. GWP binlerce.
• Kükürt heksaflorür (SF₆) — yüksek gerilim şalt ekipmanı yalıtımı. GWP-100 ≈ 23.500.
• Azot triflorür (NF₃) — elektronik ve düz panel üretimi. GWP binlerce.

Neden küçük kütleler büyük paylar oluşturur?

Bir tesiste yılda 50 ton SF₆ kaçağı, kütle olarak ihmal edilebilir görünür. GWP'siyle çarpıldığında yaklaşık 1,2 milyon ton CO₂e eder — orta ölçekli bir fabrikanın tüm yakıt emisyonundan büyük. Bu yüzden envanterde kütlece küçük kalemleri elemek, en tehlikeli kısayoldur.

Kaçak emisyonlar: en çok atlanan kalem

Yakıt tüketimi faturalardan okunur, elektrik sayaçtan okunur. Kaçak emisyonlar ise hiçbir yerde yazmaz: soğutma sisteminden sızan akışkan, şalt ekipmanından kaçan SF₆, atık su arıtmadan çıkan metan. Bunlar ancak ekipman envanteri ve dolum kayıtları üzerinden hesaplanır.

Pratik yöntem şudur: yıl içinde sisteme eklenen soğutucu akışkan miktarı, o yıl kaçan miktara eşittir. Bakım kayıtları bu yüzden bir emisyon veri kaynağıdır.

Biyojenik ve fosil ayrımı

Kimyasal olarak aynı olan CO₂, kaynağına göre farklı muamele görür. Fosil yakıttan çıkan karbon, milyonlarca yıldır yeraltında olan bir stoku atmosfere ekler. Biyokütleden çıkan karbon ise yakın geçmişte atmosferden alınmıştır ve bitki yeniden büyüdüğünde geri çekilir. Bu yüzden EN 15804+A2 ikisini ayrı satırlarda raporlar.