Gıda LCA'sı: tarımsal emisyonlar, arazi kullanımı ve allocation

Gıda ürünlerinin yaşam döngüsü değerlendirmesi, sanayi ürünlerinden yapısal olarak farklıdır. Bir fabrikada üretim süreci ölçülebilir, tekrarlanabilir ve kontrollüdür. Tarlada ise emisyonlar toprak kimyasına, hava koşullarına ve yönetim uygulamalarına bağlıdır; yıldan yıla iki kat değişebilir.

Tarlada oluşan üç ana emisyon

Azotlu gübre uygulaması, toprakta nitrifikasyon ve denitrifikasyon yoluyla diazot monoksit (N₂O) salımına yol açar. N₂O'nun küresel ısınma potansiyeli CO₂'nin yaklaşık 265 katı olduğundan, uygulanan azotun küçük bir yüzdesi bile bitkisel üretim ayak izinin baskın kalemi olabilir.

Ruminant hayvancılıkta enterik fermantasyon metan üretir; bu, süt ve kırmızı et ayak izinin en büyük kalemidir. Gübre yönetimi ise hem metan hem N₂O kaynağıdır ve depolama yöntemine göre çok değişir. Çeltik tarımında su altında kalan toprak, anaerobik koşullarda metan üretir.

Arazi kullanımı değişimi

Bir tarım ürününün ayak izini tamamen değiştirebilecek tek kalem, arazi kullanımı değişimidir. Ormanın tarım arazisine dönüştürülmesi, toprakta ve biyokütlede depolanan karbonun salınmasına yol açar ve bu salım, ürüne belirli bir amortisman süresi boyunca yüklenir. Soya ve palm yağı gibi ürünlerde bu kalem, diğer tüm kalemlerin toplamını aşabilir.

Bu yüzden menşe izlenebilirliği gıda LCA'sında yalnızca bir tedarik zinciri meselesi değil, doğrudan bir hesaplama parametresidir. Sertifikalı ormansızlaşma içermeyen kaynaklardan alınan aynı hammadde, sertifikasız olandan çok farklı bir sonuç verir.

Çoklu çıktı allocation'ı

Tarımsal sistemler nadiren tek ürün verir. Bir süt sığırı hem süt hem et üretir; bir yağlı tohum hem yağ hem küspe verir. Toplam etkinin bu çıktılara nasıl dağıtılacağı, sonucu ciddi biçimde değiştirir.

• Kütle bazlı — basit ama düşük kütleli yüksek değerli çıktıyı eksik yükler
• Ekonomik bazlı — piyasa fiyatına dayanır, fiyat oynaklığında sonuç istikrarsızlaşır
• Biyofiziksel — hayvanın enerji ihtiyacını süt ve et arasında paylaştırır, süt sektöründe yaygındır
• Sistem genişletme — ikincil çıktının yerini alacağı ürünün etkisi düşülür
• ISO 14044 hiyerarşisi önce allocation'dan kaçınmayı, sonra fiziksel ilişkiyi önerir

Bölgesel veri neden şart?

Aynı ürünün ayak izi, yetiştirildiği bölgeye göre kat kat değişir. Sulama ihtiyacı, verim düzeyi, gübre yoğunluğu ve elektrik karması bölgeseldir. Türkiye'de yetişen bir domatesin ayak izini Hollanda serası verisiyle hesaplamak, tamamen farklı bir üretim sistemini modellemek demektir.