ESG nedir? Çevresel, sosyal ve yönetişim kriterleri

ESG, bir şirketin finansal olmayan performansını üç başlıkta değerlendiren çerçevedir: Environmental (çevresel), Social (sosyal), Governance (yönetişim). Terim yatırım dünyasından çıktı — yatırımcılar, bir şirketin uzun vadeli riskini yalnızca bilançosuna bakarak değerlendiremediklerini fark ettiklerinde.

Üç harf ne ölçüyor?

• E — sera gazı emisyonları, enerji ve su kullanımı, atık yönetimi, biyoçeşitlilik, kirlilik, kaynak verimliliği
• S — iş sağlığı ve güvenliği, çalışan hakları, çeşitlilik, tedarik zincirinde insan hakları, toplumsal etki, ürün güvenliği
• G — yönetim kurulu yapısı ve bağımsızlığı, yolsuzlukla mücadele, vergi şeffaflığı, ücret politikası, veri güvenliği

Üç boyutun ölçülebilirliği eşit değildir. E boyutunun büyük kısmı nicel ve doğrulanabilirdir: ton CO₂e, m³ su, ton atık. S ve G boyutları ise çoğunlukla politika varlığı, süreç olgunluğu ve olay sayısı üzerinden değerlendirilir. Bu asimetri, ESG derecelendirmelerinin neden kuruluştan kuruluşa değiştiğini büyük ölçüde açıklar.

Kim soruyor?

ESG verisi artık yalnızca yatırımcıdan gelmiyor. Bankalar kredi fiyatlamasında, büyük alıcılar tedarikçi seçiminde, kamu kurumları ihale değerlendirmesinde ESG kriterleri kullanıyor. Sürdürülebilirliğe bağlı kredilerde faiz oranı doğrudan ESG hedeflerine bağlanabiliyor — yani ESG performansı bir finansman maliyeti kalemi hâline geliyor.

ESG ile sürdürülebilirlik raporlaması aynı şey mi?

Yakın ama aynı değil. ESG, bir değerlendirme çerçevesidir ve genellikle dışarıdan bakan bir aktörün — yatırımcı, derecelendirme kuruluşu, banka — perspektifini taşır. Sürdürülebilirlik raporlaması ise şirketin kendi açıklama faaliyetidir ve GRI, CSRD/ESRS veya ISSB gibi standartlara göre yapılır. Rapor, ESG değerlendirmesinin girdisidir.

E boyutunun verisi nereden gelir?

ESG skorunun en çok sorgulanan kısmı budur ve cevabı çoğu şirkette zayıftır. Kapsam 1 ve 2 emisyonları faturalardan ve sayaçlardan hesaplanabilir. Ama toplamın büyük kısmı Kapsam 3'tedir — tedarik zinciri ve ürün kullanımı — ve orası ölçülmediği sürece skor tahmine dayanır.

Ürün seviyesindeki LCA burada devreye girer: tedarikçilerinizden topladığınız ürün ayak izleri Kapsam 3 Kategori 1'i, kendi ürünlerinizin kullanım ve yaşam sonu etkisi Kategori 11 ve 12'yi besler. ESG raporunun en zayıf halkası, ürün verisiyle güçlenir.