Karbon kredisi nedir? Gönüllü ve zorunlu piyasalar

Karbon kredisi, atmosfere salınması önlenmiş veya atmosferden geri alınmış bir ton karbondioksit eşdeğerini temsil eden sertifikadır. Bir şirket, kendi azaltamadığı emisyonunu dengelemek için bu sertifikayı satın alır ve kullandığında iptal eder — böylece aynı kredi ikinci kez kullanılamaz.

İki farklı piyasa

Terim iki ayrı sistemde kullanılıyor ve bunlar birbirinin yerine geçmez.

Zorunlu piyasalar, AB ETS gibi devlet tarafından kurulan emisyon ticaret sistemleridir. Kapsamdaki tesislere bir emisyon tavanı verilir; tavanın altında kalan tahsisatını satar, üstünde kalan satın almak zorundadır. Buradaki birim bir tahsisattır ve devlet tarafından yaratılır.

Gönüllü piyasa ise özel sertifikasyon kuruluşlarının doğruladığı projelerden doğar: ağaçlandırma, yenilenebilir enerji, verimli ocak dağıtımı, doğrudan hava yakalama. Buradaki birim bir kredidir ve bir projeden yaratılır. Şirketler bunu kendi iradeleriyle satın alır.

Dört kalite testi

Bir kredinin gerçek bir iklim faydası temsil edip etmediği dört soruya bağlıdır. Ton başına birkaç dolarlık krediler tipik olarak en az birinde zayıftır.

• Ek olma — proje, kredi geliri olmasaydı da gerçekleşecek miydi? Zaten kârlı bir yenilenebilir santral için kredi satmak, ek bir azaltım yaratmaz.
• Kalıcılık — depolanan karbon ne kadar süre kalır? Orman yangını veya kesim riski, jeolojik depolamada bulunmayan bir belirsizliktir.
• Sızıntı — engellenen faaliyet başka yere mi taşındı? Bir bölgede korunan orman komşu bölgede kesiliyorsa net etki sıfırdır.
• Çifte sayım — aynı azaltım hem ev sahibi ülkenin ulusal hedefinde hem sizin iddianızda sayılıyor mu?

Kaçınma ve giderim ayrımı

Krediler iki türdür ve bu ayrım net sıfır iddiaları açısından belirleyicidir. Kaçınma kredileri bir emisyonun oluşmasını engeller — ormansızlaşmanın önlenmesi gibi. Giderim kredileri ise atmosferden karbon çeker — ağaçlandırma, biyokömür, doğrudan hava yakalama. Net sıfır iddiası, kalan emisyonun kalıcı giderim kredisiyle dengelenmesini bekler; kaçınma kredisi bu iş için yeterli sayılmaz.

CBAM ile karıştırılmamalı

CBAM sertifikası bir karbon kredisi değildir. Ticareti yapılmaz, ikincil piyasası yoktur, spekülatif olarak biriktirilemez ve bir projeden doğmaz. İthalatçının, ürünün gömülü emisyonuna karşılık AB'de ödenmesi gereken maliyeti kapatan bir enstrümandır; fiyatı AB ETS ihale ortalamasına endekslidir.