GWP-100 vs GWP-20: zaman ufku LCA sonuçlarınızı nasıl değiştirir?

GWP (Global Warming Potential) tek bir sayı gibi görünür ama aslında zaman-ufku-bağımlı bir metriktir. IPCC'nin sunduğu iki ana zaman ufku — 100 yıl (GWP-100) ve 20 yıl (GWP-20) — aynı emisyonu çok farklı şekilde değerlendirir. Bu seçim akademik bir teknikalite değil, sonuçları %30-200 değiştirebilir.

Neden zaman ufku?

Sera gazları atmosferde farklı süreler kalır. CO₂ uzun ömürlüdür — yüzlerce yıl atmosferde tutar. Metan (CH₄) ise atmosferde ~12 yıl kalır. 100 yıllık zaman ufkunda, kısa-ömürlü metanın ısınma katkısı uzun-ömürlü CO₂ ile karşılaştırıldığında bir-katmanlı değerlendirilir. 20 yıllık zaman ufkunda, metan henüz parçalanmadığı için katkısı daha yüksek görünür. AR6 (IPCC 6. Değerlendirme Raporu, 2021): metanın GWP-100'ü 27.9, GWP-20'si 81.2 — neredeyse 3× fark.

Yapı LCA'sında ne kadar fark eder?

Yapı malzemeleri büyük ölçüde CO₂ baskındır — çimento, çelik, beton üretiminde fosil yakıt yakımı ve klinker süreç emisyonları neredeyse tamamen CO₂. Bu durumda GWP-100 ve GWP-20 sonuçları birbirine yakın çıkar (%5-10 fark). Ama biyojenik atık-yönetimi içeren ürünlerde (ahşap, biyobazlı plastikler) metan emisyonları önemli olabilir — landfill'de organik bozunmadan metan çıkışı, kompostlamadan kaçak metan. Bu kategorilerde GWP-20 sonuçları %30-50 daha yüksek çıkabilir.

Hangi standart hangisini kullanır?

• EN 15804+A2 — GWP-100 (IPCC AR5 2013 değerleri varsayılan; AR6'ya geçiş tartışılıyor)
• PEFCR + EF v3.1 — GWP-100 (IPCC AR5)
• GHG Protocol — GWP-100 (IPCC AR6'ya geçiş 2024-2025'te)
• IPCC raporları — hem GWP-100 hem GWP-20 paralel sunulur
• Kimi araştırmacılar — GWP* (yeni metric, kısa-ömürlü gaz havuzları için)

AR5 vs AR6 — versiyon farkı

IPCC karakterizasyon faktörleri her değerlendirme raporunda revize edilir. AR5 (2013) ile AR6 (2021) arasında metanın GWP-100'ü 28'den 27.9'a değişti (yakın); ama biyojenik metan için iklim-karbon geri besleme dahil edilmiş versiyon 30 oldu. N₂O'nun değeri 265'ten 273'e arttı. CFC ve HFC için faktörler önemli güncellendi. EN 15804+A2 standartları hâlâ AR5 referans verirken EF v3.1 son güncellemede AR6'ya yöneliyor — bu, aynı LCA modelinin farklı standart altında %3-7 farklı GWP'ler üretebileceği anlamına gelir.